Lacs de l’Eau d’Heure

In het zuiden van Wallonië in de provincie Henegouwen tegen de Franse grens liggen vijf stuwmeren genaamd Lacs de l’Eau d’Heure. Daar wonen we nu voor een weekje. We hebben een lekker licht hoog huisje met grote ramen met uitzicht op het meer en een houtkachel en dat mag ook wel, want het is snoeikoud. 

We hadden dit weekje weg pas twee weken geleden geboekt, ongerust als wij waren hoe dat dan moest als Schoonmama ineens zou mogen verhuizen naar Maassluis. Hoewel er ook indicaties waren dat er nog tien wachtenden voor haar waren. Als dat telefoontje zou komen, dan zou dat verhuizen binnen een week moeten. 

Ik wilde eigenlijk liever naar een Canarisch eiland en zon, of naar Istanbul, maar een vliegvakantie wilde Bobby niet. Dan ga ik wel alleen, riep ik nog. Maar het werd toch de Ardennen. Een uur voorbij Bruxelles. Dan konden we als het nodig zou zijn toch naar Vlaardingen of Schiedam. 

Vorig jaar maart waren we trouwens nog dichterbij huis gebleven: naar Brouwershaven, toen in afwachting van Margs overlijden. Toen ging ik nog vandaar op en neer naar Den Bosch. Marg overleed op 14 maart. Haar zus vraagt nog of ik Marg kom herdenken, maar ik kan niet, want ik zit in Wallonië.

Al die overwegingen twee weken geleden over Schoonmama. En nu is ze er niet meer, en hoeven we haar niet meer elke avond te bellen. Ook dat is ineens een heel gemis. Bij de begrafenis zei ik tegen iemand dat ik gauw maar weer een nieuw ‘slachtoffer’ moet zoeken om mijn verwennerijen op te storten.

Voorbij

En nu is het allemaal voorbij. Er waren heel veel mensen, in de kerk, op de begraafplaats, bij het restaurant na afloop. Ik ga er niet over vertellen, uit angst dat ik oneerbiedige dingen schrijf. Het geOnzeVader en IkGeloofInGodDeVader-gemurmel aan het graf. En de mensen die niet meedoen. Bobby had een indrukwekkende speech over zijn moedertje. Het moest allemaal gezegd.

Zo’n dag is hartverwarmend maar ook overwhelming. Zoveel mensen handen schudden die ik niet ken. Dank u wel, fijn dat u gekomen bent. Ik ben Lucie Theodora, ik hoor bij Bobby, ja.

‘s Avonds eten we pizza’s en ijs bij Bobby’s zus en haar family te Leusden. De post heeft al heel veel rouwpost geleverd. Die nemen we allemaal door. Bibberige oude handschriften met lieve woorden.

Daarna gaan we allemaal ons weegs. Ik kan de hele nacht niet slapen en lig maar wat te malen. De leegte na een volle week. Als partner-van moet je zo’n week even je eigen wensen op een zacht pitje zetten. En een beetje lief en dienstbaar zijn. Ik deed het graag. Steeds als er iemand op bezoek kwam haalde ik bij de bakker mini tompouce-jes, die met smaak werden opgegeten. Dat vond ik dan wel weer leuk. Maar nu is het op. Wat nu? 

In Loving Memory

Het laatste jaar stuurde ik alle tekeningen naar Schoonmama. Ik printte ze op mooi papier en maakte er een dubbele kaart van. Bijna elke week wel een. Met een kwebbeltje erbij. Ze genoot daar intens van. Naarmate de collectie plaatjes op haar linnenkast groeide werd het steeds meer een conversation piece. De vogeltjes, de Bébé’s, schapen, koeien, groenten...  Een keer maakte ik een tekening van haar, maar die was niet zo goed gelukt. Vandaag probeer ik het nog een keer. Nu gaat het een beetje mis bij de ogen. Ik krijg ze niet helemaal goed. Maar toch een mooie herinnering.

Je haar

Rare dagen. Bobby heeft zich opgesloten op ons kantoortje om aan haar levensverhaal te schrijven. Zijn zus te Leusden doet hetzelfde. Ik zit wat te wachten.. Liever zat ik af en.toe nog even bij haar, maar daarvoor is Maassluis te ver. 

In de nacht maak ik een afspraak met de kapper. Als je haar maar goed zit. Schoonmama was zo gesteld op nette kleren en nette haren, ook al is ze er niet meer, ik vind toch dat de woestenij van mijn haar voor haar afscheid een beetje in het gareel mag. Kapper Vincent vindt t haast jammer om de woestenij weg te knippen, maar hij doet het toch. Voor Schoonmama. Als het maar netjes in de nek en om de oren is. 

Bij een pas ontdekte mode-outlet in Overvecht met mooie modemerken koop ik een blauw fluwelen colbert. Voor haar. Uit respect. 

Gregorian Moods

Omdat er in de kerk aanstaande zaterdag geen orgel is en de dienstdoende pianist geen klassieke muziek kan spelen aan Bobby en mij het verzoek om drie muzieknummers uit te zoeken: de intrede, het meditatief moment na de preek, en de uitgeleide. Ik raak geheel in de stress van de keuzestress. Ga bij Radio4 en Yarden top 40’s van klassieke rouwmuziek zitten luisteren. Waar begin je. En hoe pak je dit aan met een compaan die alleen in cd’s gelooft. Moeten we dan al zijn 2000 cd’s bij langs? 

Als hij er eindelijk aan toe is - eerst moet haar levensgeschiedenis in grote lijnen opgezet - pakt hij een cd Gregorian Moods door de Monks and Choirboys of Downside Abbey en de eerste drie nummers die we draaien zijn meteen goed. Bij het indragen Cantique de Jean Racine van  Gabriel Fauré, na de overweging Locus Iste van Anton Bruckner. En bij het uitdragen: Ave Verum Corpus van Edward Elgar.

Zelf had ik nog Erbarme Dich van Bach in gedachten gehad, maar dat is veel te pathetisch. Het hoeft geen zware muziek te zijn, het is goed. Engelen zullen zaterdag Schoonmama naar de hemel begeleiden. Dat is onze gift aan haar. Hadden we dit met ons koor maar kunnen doen.

De cd is op Spotify hier te horen, En de cd is hier te koop.

Rouwboeket

De uitvaartondernemer heeft een boek met Fleurop-rouwboeketten van wel 350 euro per stuk. Belachelijk! Miek en ik gaan ná ons beraad met de dominee naar de bloemist waar ik altijd de mooiste boeketten voor Schoonmama samenstelde. Daar genoot ze zo van. Hij zal een boeket maken met witte en roze bloemen en zaterdag bij de kerk afleveren. 

Op mijn verzoek zitten we ook nog een half uur bij Schoonmama in het rouwcentrum. Ik doe haar haar een beetje door de war, het zit veel te stijf gekamd. De anderen willen eigenlijk niet bij haar zitten, wat zijn mensen daar toch verschillend in. 

We praten met de dominee.  Het is weer een jubel over haar gelovigheid. Ik heb haar er nooit over gehoord, zeg ik, maar dat kan natuurlijk aan mij liggen. 

Aan het ein van de middag brengen we de laatste rouwkaarten naar een ‘Service Station’, zodat die nog donderdag bezorgd worden. En dan is het weer zo file dat Bobby en ik maar een kibbeling-menu gaan eten bij de visbakkerij aan de Vlaardingse Wilhelminahaven. En dan naar huis. De geliefde begraven betekent volle werkdagen. 

Het Postkantoor

Als je uit een protestants nest komt dan heb je bij de uitvaart altijd te maken met kerken, dominees, psalmen, bijbelteksten en meer van die zaken. Je moet gewoon een beetje dissociëren. We hebben dezelfde begrafenisondernemer als tien jaar geleden bij het overleden Schoonpapa. Een fris SGP-jongmens genaamd Patrick. Deze eerste dag gaat het om welke kerk vrij is, of de dominee kan, en de kaart. We kiezen voor de kaart de foto die ik maakte toen ik haar meenam naar de kapper. Die is recent en lief en trots.

Ik heb verder een paar doelstellingen: dat ik de komende dagen af en toe nog even een poosje ergens bij Schoonmama kan zitten, en dat er na afloop een groot welkom samenzijn is voor de mensen. Schoonmama was zo lief en belangstellend, er kwamen tot het einde toe altijd mensen bij haar. Voor diverse vijftigers en zestigers eas zij een gezinsvervangend tehuis, zo ook voor mij. Opbaren in huis doen we niet, dat huis is al driekwart jaar onbewoond. Maar we willen die mensen bedanken  en de ruimte geven om te rouwen en te vertellen. 

Het is heel speciaal om in haar huis te zijn. Al die spulletjes, papiertjes, bakjes, rommeltjes. Nu ze er niet meer is is het herinnering aan al die dingetjes van haar. Van de week gaan haar kleinzoons de kamer in Vlaardingen leegruimen en dumpen in de woonkamer te Maassluis.

Als we eindelijk weer huiswaarts gaan krijgen we een stapel rouwenveloppen en rouwpostzegels mee. Hoewel we al maanden wisten dat haar einde naderde heeft niemand ooit gevraagd waar ze haar adreslijsten bewaarde. Die kunnen we nu dus niet vinden. Onze eigen familie en vrienden kunnen we mailen. Maar de Maassluizers? Gelukkig is er de condoleance map van Schoonpapa’s begrafenis.

‘s Avonds thuis op de bank als de eerste tientallen enveloppen geadresseerd zijn praten we over het leven van een vrouw uit 1929. Haar ouderlijk huis, gloriejaren als employé bij het Postkantoor. Dat een vrouw niet meer mocht werken als ze trouwde en in een flatje werd gestopt en dat huisvrouwen elkaar de maat namen over het huishouden. Afschuwelijke tijden waren dat. Vrouwen waren huishoudsters, mannen het Hoofd van het Gezin. Het deed die vrouwen geen goed. Je kunt het je nu nauwelijks meer voorstellen. De benauwde wereld van onze moeders.  

Straks de dominee.