Dat is wel een heel bijzondere middag: twee Vlaamse Bach-optredens. Eerst die wondere groep gebroeders Kuijken, en daarna dan Koen Plaetinck op de marimba. Plaetinck is een barokpaukenist, hij houdt van Bach en de marimba is zijn lievelingsinstrument. Hoe los je dit op? Dan maar gewoon Bach op marimba!
Hij studeerde slagwerk in Brussel en daarna marimba in Tokyo. Momenteel is hij slagwerker bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest en paukenist bij Anima Eterna. Daarnaast speelt Koen regelmatig met London Philharmonic Orchestra en het concertgebouw Orkest Amsterdam. Hij heeft al een solo-album uit bij Fuga Libre: 'Bach op marimba'.
Hij speelt groot en klein werk. Het is een schitterend ervaring zoals hij achter dat instrument beweegt met zijn vier stokken. Het laatste stuk dat hij speelt is heel klein, een Andante. Hij speelde het op de begrafenis van zijn oma. Ik doe nog maar twee filmpjes.
Vanmiddag is het weer BachDag in de Geertekerk te Utrecht. Vorig jaar was dat ook, toen zag ik Bach met ballen. Als ik het eerder geweten had, dan had ik mij opgegeven voor het 'scratch'-onderdeel, waarbij iedreen mag oefenen en uitvoeren enige Bach-koralen en het motet ‘Ich lasse dich nicht’, onder leiding van Erik Van Nevel.
15 uur Het Kuijken Kwartet speelt Bachs 'Musikalisches Opfer'
16.30: Koen Plaetinck speelt Bachs 'Notenbüchlein' op de marimba
Vandaag is het Bachdag in Utrecht, morgen in Amsterdam. In dat kader is er vanmiddag een uur luitmuziek van Bach in de Geertekerk, en morgen dus in het Muziekgebouw aan het IJ. 'Bach met ballen' heet het optreden en het is onwaarschijnlijke voorstelling:. Twee Franse artisten, een luitspeler en een jongleur, spelen samen Bach. Eric Bellocq bespeelt de tokkelinstrumenten, Vincent de Lavenère jongleert. Vrijwel alle composities zijn bewerkingen van meerstemmige muziek voor andere instrumenten. Alleen met virtuositeit houd je alle ballen in de lucht, en dat is precies waarin dit onwaarschijnlijke duo van muzikant en jongleur uitblinkt.
Doorgaans treden jongleurs op in een circusomgeving, en met korte acts, maar dit is totaal anders, het duurt een uur, het is licht, en verstild, met bij zwevende ballen. Heel heel heel mooi.
Er is een site van Vincent de Lavenère, waarin onder 'Vidéo's' nog meer te zien is van wat een verstilde jongleur doet.
Vandaag kunnen vele amateurmuzikanten uit Amsterdam en omstreken hun eigen moment of fame beleven in het Concertgebouw. 'Het Concertgebouw Open' heet de dag. Het zal wel een slimme marketingactie zijn teneinde de Drempel te verlagen. Zus 2 treedt in een projectorkest met 100 altviolisten onder leiding van Esther Apituley, en zelf kan ik meedoen met mijn projectkoor Zing & Beleef Bach, dat samen met het koor Zing & Beleef Mozart optreedt. Wij van Bach doen 'Wohl mir, dass ich Jesum habe'. Helaas treden Zus 2 en ik tegelijk op en kunnen we elkaars prestaties niet bewonderen.
Er zijn veel meer medekoorleden dan ik verwacht had. We missen het allemaal, zeggen we tegen elkaar, die maandagavond onder leiding van onze geweldige maestro Hans Veldhuizen, die overigens nooit eens bij name genoemd wordt. Vrijwel iedereen is dol op hem, op zijn enthousiasme, zijn aanstekelijke energie, de ongekende hoogten waar hij ons weet te brengen. Nou wil ik hem eindelijk wel eens op de foto. Maar het voelt niet goed, met je iPhone naar de maestro lopen en hem fotograferen. Hij staat altijd een beetje achter de piano in de schaduw, in plaats van dat er een spotje op hem gericht is. Er is iets bijzonders met zijn psychologie, aan de ene kant is hij een ijdele aandachttrekker van de eerste orde, maar hij heeft ook iets schuws.
Maar ja, ik wil die foto. Ik schuifel er een beetje tussen de alten door naar voren steeds dichter bij de meester. Mijn medekoorlid Loes, die vast al wel zeventig is, lacht om me. Ja hoor, hij is echt van onze leeftijd, zegt ze. Maar solidair schuift ze een stukje steeds mee op, richting maestro.
We treden op in de Spiegelzaal, niet echt een concertzaal. Vóór ons was er een tango-optreden, daar is de zaal veel meer geschikt voor. Hans had eigenlijk de piano midden in de zaal willen zetten, maar dat mag niet van de organisatie. Dus nu is er een dilemma. Moet het koor naar hem toe zingen met de rug naar het publiek, of met het gezicht naar het publiek, maar met de rug naar de dirigent?
Hij heeft er wat op bedacht, hij wil dat wij in een V-vorm gaan staan, zodat we een beetje naar hem kunnen kijken en een beetje naar het publiek. HIj zegt dat en herhaalt dat, maar de mensen luisteren niet en gaan met de rug naar hem toe staan. 'Niemand luistert ook ooit naar me', moppert hij achter de piano. 'O', zeg ik, 'dáárom heb je het beroep van dirigent gekozen! In de hoop dat eindelijk iedereen eens naar jou kijkt en luistert'. 'Ja, zegt hij, 'maar het helpt niet. Ze luisteren niet.' We lachen. Voel me net een groupie, zo blij dat ik even contact heb met de maestro.
Een van de verjaarscadeaus is Zijn Bliksem Zijn Donder van oud-Groene-hoofdredacteur Martin van Amerongen - het cadeau is geïnspireerd op de cursus 'Zing en Beleef Bach' die ik afgelopen seizoen volgde. Wat een héérlijk boek. Ik geniet van zin tot zin, van pagina tot pagina. Van hoofdstuk tot hoofdstuk. Het is erudiet, geestig en hoogst informatief. Elke zin bevat allerlei lagen. Alleen al hoe hij opent met een anekdote hoe hij met een gezelschap bassen na afloop van een Meezing Mattheus naar het café gaat en ze de Mattheus in detail doornemen en en passant nog even hartstochtelijk met elkaar hartstochtelijk Barabam zingen. Als ik die cursus niet had gevolgd en verrukt was geworden van die liederen dan had ik dergelijke passages nooit begrepen.
Van Amerongen behandelt de Mattheus van vele kanten. Zo poogt hij te verklaren waarom de Mattheus zo geliefd is bij ons. Hij vraagt zich af hoe het komt dat nergens ter wereld 'de Mattheus-Passie zo populair is als op die paar vierkante kilometers tussen Roodeschool en Vlissingen.' Hij bespreekt het geheim van de Mattheus in Naarden als 'een society-gebeurtenis, gedragen door gepensioneerde politici, aangetrouwde pseudo-prinsen en millionenschwere industriëlen.' 'Alles wordt immers gesponsord tegenwoordig, tot de apenkooi van Artis toe. Dus waarom zou de kruisdood van Christus, in de bekwame reconstructie van Johann Sebastian Bach, níet door handel en industrie worden ondersteund?'
Hij gaat in op het ontstaan van de Mattheus - ten dienste van lutherse godsdienstoefening op Goede Vrijdag - en de ontwikkeling tot seculiere volksvreugde. Bach kende geen sterke scheiding tussen geestelijke en wereldlijke muziek, en Van Amerongen concludeert dat het niet raar is dat het werk in onze tijd steeds meer de functie van een opera gekregen heeft. Hoe de Mattheus vergeten was en herontdekt werd door Mendelssohn, de zeer verschillende uitvoeringen - van de hyperromantische tot de sobere authentieke van vandaag. Hoe het muziekstuk in de DDR-ideologie ingelijfd werd.
Een heel andere entourage dan de Zeeburger Vlooienmarkt van afgelopen zondag. Vandaag zit ik in de Koorzaal van het Concertgebouw naast een mevrouw die niet kan zingen en niet kan noten lezen. Ze kan ook geen toon houden. Maar ze vindt het allemaal heel vrolijk.
Omdat ze me - letterlijk - van de wijs brengt ga ik steeds een stukje verder bij haar vandaan zitten. Maar ik realiseer me ook dat het voordeel van haar aanwezigheid is dat ik niemand heb om op te leunen en helemaal op eigen kracht mijn partij moet zingen. En door haar merk ik dat ik dat kan. Als je je maar concentreert. Dus het is maar weer eens aangetoond: ieder nadeel heeft zijn voordeel.
In de pauze meld ik dat ze wel dat ze wel eens een noot niet helemaal goed raakt en dat ik daarvan een beetje in de war raak, om mijn groeiende afstand te verklaren. Ze vindt dat ik erg mooi zing. Zelf neuriet ze maar wat mee, zegt ze. Noem dat maar neuriën.
Ze vindt onze dirigent erg ijdel. - Hoe oud denk je dat hij is, vraagt ze. - Geen idee,' zeg ik, 'maar ik vind dat ijdele juist leuk.' - Hij kan het nu nog doen', zegt ze, 'maar hoe oud denk je dat hij is? - Geen idee, herhaal ik. Over een paar jaar kan dat ijdele van hem volgens haar écht niet meer. Welke levenservaring zou haar tot deze stellige stelling gebracht hebben?
Veel te lang was ik al niet bij het Bach-klasje. Maar nu ben ik er weer, ijs en weder dienende. We zingen práchtig, dit Kyrie uit de Hohe Messe, vijfstemmig. Ik word ingedeeld bij de 2e sopranen. Help. Dat die dirigent dat kan, zulke ongeoefende zangers tot zulke hoogten brengen. We zingen overigens alleen de eerste 40 seconden van dit nummer.
Het is nog maar drie maandagen en dan is het over. Jammer maar helaas. Volgend jaar ga ik vast weer op zo'n klasje. Alle koorleden stralen. Een van de sopranen zegt in de pauze tegen me dat ze elke maandag de hele maandag blij is dat ze straks naar het klasje gaat, dat ze als ze er is er intens van geniet, en dat ze vervolgens thuis nog uren nastraalt. Kom daar maar eens om!
Het is de hoogste tijd voor weer eens wat anders. Voor mijn avondje 'Zing en Beleef Bach' in de Koorzaal van het Concertgebouw. Twee afleveringen à 23,50 euro heb ik tenslotte al gemist.
'Hoe lang is het fietsen, Lucie Theodora,' vragen mijn mede-alten gretig. Ik ben natuurlijk jarenlang een luxepoppetje geweest dat vanuit de Jordaan bij wijze van spreken alles lopend kon doen. Nou, het valt niet tegen, maar het valt ook niet mee. Men moet er wel de tijd voor nemen. Het fietsen van deur tot deur zelf is twintig minuten, maar dat is wel uptempo, en dan reken ik het van het slot halen van de fiets en op slot doen niet mee. Normaal kosten die handelingen nauwelijks tijd, maar als je haast hebt is natuurlijk je slot bevroren en dan kost het ineens wél tijd. Als je met de tram zou gaan moet je waarschijnlijk zo'n uur van tevoren op de tramhalte gaan staan om calamiteiten voor te zijn.
Volgens mij heeft onze dirigent het ambitieniveau naar beneden geschroefd. We oefenen nu nog maar één vierstemmig nummer, in plaats van drie tijdens de eerste bijeenkomsten. Mijn snipverkouden staat van zijn zorgt voor een bibberig piepstemmetje. Ik wou dat ik een bas was. We zingen uit het Weihnachts Oratorium, overigens zonder trompetten. 'Ach mein herzliebes Jesulein,/ mach Dir ein rein sanft Bettelein, zu ruhen in meines Herzen Schrein, daß ich nimmer vergesse Dein.
Wat ben ik blij dat ik drie maanden geleden soort van ziek was en de Kernwaarden des Leven leerde te onderscheiden en benoemen. Toen stuitte ik op de cursus 'Zing en Beleef Bach'. Geweldige avond weer in het Concertgebouw onder leiding van onze Arie Boomsma look-a-like.
Vanavond studeren we weer drie nummers in: 'Der lieben Sonne Licht und Pracht' (uit de Johannes Passion) en 'Nicht diesem, diesem nicht'. We moeten dat kráchtig zingen.
Het lied Nicht diesem, diesem nicht gaat over de kruisiging van Jezus en over Barabbas. Hoe het allemaal precies zat ben ik even vergeten. 'Nicht diesem, sondern Barabbam', zingen we, en dat 'Barabbam' in deze tekst is de vierde naamval van Barabbas. 'Niet deze, deze niet': het is een leuke tekst als we het over daten hebben, schal ik beetje misplaatst door de Koorzaal.
Maar 'Niet deze, deze niet' kan over veel meer dan over Barabbas en daten gaan. Bijvoorbeeld over de tonen die je treft. Of mist. 'Bent u een beetje toonvast?' vraag ik aan mijn buurvrouw, 'want ik heb wat moeite met de begintoon'. Zij is ook niet al te toonvast, geeft ze toe, ze had de vorige week veel gehad aan de buurvrouw tóen, die een ervaren toonkunstenares was.
Bij mij raakt de tekst 'Nicht diese, diese nicht' even niet aan het onderwerp daten, maar eerder aan queestes als 'welk laminaat wel en welk niet,' 'welke slaapkamerkast wel en welke niet', 'welke stellingkasten en welke niet', 'welk busje te huren als je laminaat van Alblasserdam naar huis wilt krijgen en welke niet', over verven die je moet kiezen (roomwit, amandelwit, vanillewit. abrikooswit, katoenwit)...
Nieuwe hobby: tien maandagavonden Bach voor Beginners in de Koorzaal van het Concertgebouw onder de titel Zing en Beleef Bach. In mijn ziekteperiode was ik er - wandelend door de stad - op gestuit, meegesleept door de titel en de tekst: 'Op ontdekkingsreis door de wereld van Bach: zijn oratoria, cantates, motetten, liederen, missen en ook instrumentale muziek. Koorervaring of het kunnen lezen van het notenschrift is niet noodzakelijk.'
Dirigent Hans Veldhuizen (32) is een soort Arie Boomsma, een langharige christelijke jongeling. Hij studeerde in 1999 af aan het Utrechts Conservatorium. Op dit moment is hij docent muziek op een middelbare school en pianist van diverse gezelschappen. Tevens runt hij een bedrijfje in muziekeducatie.
Hij zingt goed, speelt goed piano, vertelt goed en is een goed dirigent, denk ik allemaal. We zijn allemaal beginners en tamelijk timide zangers. Ik ben niet zo trefzeker (meer), en de mevrouw naast mij pakt ook steeds de verkeerde toon. Zelf wil ik liefst een octaaf lager, maar wel meerdere alten zeggen in de pauze: ik denk dat ik maar bij de tenoren ga. Ik vrees dat hij ons niet tot onderstaande hoogte weet te slepen, maar hij doet het leuk.
