Significant

Zondag. Niet dat ik het besef heb, want voor een toerist zijn alle dagen een beetje hetzelfde. We slapen enorm uit en tegen de tijd van ons ontbijt, elf uur, is het al zo heet dat ik weer naar binnen ga, deuren dicht, airco aan. Lekker liggen lezen. Jezelf dat gunnen, dat je in de mooist denkbare omgeving bent en dat je op een kamertje gaat liggen met de gordijnen dicht. 

Bobby leest in zijn Gorki, ik lees Thomas Verbogt: Als de winter voorbij is. Al bij de eerste zin weet ik: dit boek heb ik twee jaar geleden ook al gelezen, maar ik had het in de Dwarsligger-editie niet herkend. Mooi boek was/is het, ook bij herlezing. Mannelijke ik-persoon van ongeveer mijn leeftijd kijkt terug op de belangrijkste mensen in zijn leven. Mensen die hem ontvielen. Van zijn eerste pleegzusje tot zijn ouders en diverse geliefden, vrienden en vriendinnen. Mooi slalomt hij door de ontmoetingen en herinneringen heen. Hij was een eenzelvig king, erg op zichzelf, en is dat eigenlijk altijd gebleven. 

Het gaat niet om de werkelijkheid, het gaat om de waarheid, is een waarheid die een paar keer herhaald wordt. Het nodigt uit om hetzelfde te doen. Wie waren de significante mensen in je leven? Waardoor? Wat betekenden ze?

Virpazar

De tekeningen maken dat ik alles verdraag. Klinkt misschien wat pathetisch, maar regelmatig is het me een beetje too much. De hitte. De indrukken. De onverwachte wendingen in de dag. Dat ik denk: Kunnen we niet een week binnenblijven? 

Met een tekening (A5) ben ik zo'n anderhalf uur bezig. Altijd bang dat het niks wordt. Een knoeiboel, met de zweethanden. En dan worden ze toch weer leuk! En dan vind ik het ook wel weer leuk om op stap te gaan.

Skadar meer

Mooiste dag. We hebben om 17u een boottochtje besteld, bij de buren. Tegen die tijd is de zon wat minder. Om 05u kon ook, dan zie je veel meer vogels, zeiden ze, en ik wou wel, maar dan kan/wil Bobby echt niet. 

Eerder op de dag bezoeken we het Visitors Centre, waar we maquettes van de Montenegrijnse Nationale Parken en opgezette vogels kunnen bekijken. En een film over het Skadar-Meer. Allemaal even stom, maar ik leer er toch wel weer wat van, namelijk dat ik nog wel een dag wil blijven.

Om 17u schepen we in voor de mooie boottocht van 2 uur ooit. Al de waterlelies, ik vond het maar niets op de film in het visiters centre, maar het is allemaal overweldigend prachtig. 

We zwemmen ook in het meer. Héérlijk.

We hebben een kapitein, een director en een translator. De laatste is een bijzonder wulpse geblondeerde Servische die de hele tocht als een sexy boegbeeld op het dek zit. Daar moet je je als 59-jarige ook maar mee verhouden. Tot mijn verbazing heb ik er helemaal geen moeite mee. Zij heeft haar Servië verlaten voor haar Montenegrijnse hunk, en daar zit ze nu, in Virpazar.

Ingetreden

Ik begrijp er natuurlijk weinig van, maar er wonen veel jonge intellectuele vrouwen en mannen hier in de kloosters. De vrouw die ons rondleidt door het Beska-klooster lijkt mij rond de dertig, voor zover je dat kunt zien aan een zwartgesluierde persoon. Ze spreekt goed Engels en vertelt van alles over de geschiedenis van het klooster. Het is allemaal wel online te vinden, wie weet zoek ik het er later bij. De abdes is dit klooster in 2004 begonnen, herbouwd, begrijp ik, en een rijke Rus heeft het allemaal gefinancierd, vertelt het meisje. Vorig jaar zijn de fresco's afgekomen. Drie kunstenaars hebben er meer dan een jaar aan gewerkt. Ik mag zie niet fotograferen omdat ze heilig zijn en in de intimiteit van die ene kerk horen, ze zijn niet bedoeld om de wereld over te reizen. Jammer maar helaas.

We hebben precies een uur op het eilandje, dan komt de kapitein ons weer halen. Hadden we dat geweten adat het meisje ons te woord zou staan, dan hadden we om twéé uur gevraagd. Ik wil graag weten hoe dat komt, dat je in een klooster gaat op je 25e, terwijl je niet religieus bent opgevoed. Ze prijst de leider van de Servisch Orthodoxe kerk die zoveel jongen heeft weten te inspireren, niet door theologische haarkloverij, maar door de leer en de geschriften van het begin van de kerk, van de woestijnvaders, door ze een persoonlijke relatie met God te leren. 

Ergens op internet, ik zoek het misschien wel weer terug als ik thuis ben, ik geloof The Gaurdian, staat een artikel uit 2000, waar beschreven wordt dat zoveel hoog opgeleiden jongeren het klooster in gaan. Ze zijn allemaal gék van de oorlogen. Rede hielp niets. Er was alleen maar geweld en vernietiging. In dat artikel staat dat ze 's morgens vanaf half vijf bidden, vier uur lang, dan ontbijten, en dan pas weer 's avonds avondeten. Ze wonen in drie huizen op dat eilandje en een vierde wordt alweer bij gebouwd. 

Bobby vraagt waar ze vandaan komen, maar dat wil ze niet zeggen. Dat doet er niet toe. Die vraag is natuurlijk zwaar beladen na de Balkan-oorlog. Ze horen tot de Servisch-orthodoxe kerk, die kerk is actief in heel voormatig Joegoslavië. Dus ook Macedonie, Kosovo, Montenegro, Slovenie. Er zijn nu in Montenegro mensen die een eigen Montenegrijnse kerk willen. Het is een kleine beweging, maar luid, vertelt de non. 

Terwijl wij na afloop zwemmen in dat heerlijke meer zien we een paar zusters met een oude boot naar de wal komen voor de boodschappen. Die meren af op,het strandje waar een oude auto van hen staat. De boodschappen zullen ze wel halen bij 'ons' in Vizpazar. Een uur langs die enge weg heen en een uur terug. 

Het intrigeert me wel: mensen die uit het volle leven stappen en het religieuze leven in, waar ze vaak net zoveel menselijk - zo niet méér - gedoe aan de hand hebben als vroeger in het 'gewone' leven.

Langs het randje

Na een paar uur heerlijk op het balkon (nog zonder zon) denken we: Laten we gaan even zwemmen bij Murici. En daar misschien als het kan naar het Beska-klooster. Er schijnt bij Murici een mooi rustig strandje te zijn. En bootjes die je overbrengen. 

Van Virpazar naar Murici is het hemelsbreed het niet ver, maar het blijkt wel een uur rijden te zijn door de bergen. Alle vakanties van mijn leven met enge smalle weggetjes langs ravijnen komen weer langs: in de Peloponnesos en op Corsica. Dit is er ook zoeen. Bochtige weggetjes van hoogstens anderhalve auto breed en aan de ene kant een steile wand omhoog en aan de andere steil naar beneden. En geen rand. Het is niet druk, maar toch. Als er een tegenligger komt moet er een aan de kant of terug. Af en toe is er een uitwijkplaats. Ik zweet peentjes. De heenweg rijdt Bobby, de terugweg ik. Het is prachtig, echt, maar de spanning over de weg overheerst. Kijk uit! Niet zo dicht langs de rand! Maar goed, we leven nog.

Het is een droomstrand daar in dat verder niksige Murici. Lekker rustig, heerlijk water. En een wondermooie ontmoeting in het klooster. Je zou hier zo eek week willen blijven. Dat kan. Er is ook een nette camping met hutjes en apartmani en een restaurant. 

De 'kapitein' van het bootje die ons naar het klooster vaart wijst naar de overkant. Kijk, daar ligt Albanië. Er ligt een stad: Skadar. Bij Ohrid in Macedonië was het ook zo, daar had Albanië ook de helft van het Meer van Ohrid. Ik weet het eigenlijk niet. De regio is na WO-I rigureus herverdeeld. Is het meer de Albanezen gegeven of afgepakt?

Virpazar

Vandaag ben ik heel gelukkig. Zolang er nog geen zon is op ons balkon te Virpazar zitten we er te lezen, te bloggen en nescafeetjes te drinken. Later gaan we wel weer naar buiten. Ik heb uitzicht op een oude brug, er kuieren wat mensen heen en weer, er liggen overdekte bootjes en er is een moordende concurrentie wie de toeristen op de bootjes krijgt. 

Ook ligt er een 'piratenschip' (foto), by far de leukste horecalocatie hier. Als je je voorstelt hoe dat gegaan is: iemand bedenkt het, dan moet je het bouwen, met al je vrienden, een vergunning krijgen (zou dat ook zo werken in Montenegro?) en dan bewijzen. Dan krijg je het hele dorp over je heen met al die halflege terrassen waar de lokale ondernemers voor hun zaak zitten te wachten op hongerige en dorstige klanten. Maar die gaan bijna allemaal naar de piratenboot. Hij heeft ook iets van de Ark van Noach. 

Het voelt alsof ik een schrijver ben van een eeuw geleden, een Den Doolaard. Domweg gelukkig in de Balkan. Misschien moet ik hier mijn volgende verjaardag maar vieren.

Schilderingen

Ik wil de hele tijd maar door foto's delen. Kijk! Kijk! Maar daar is geen beginnen aan. Een foto per dag op Facebook is echt genoeg, maar ik doe er toch vaak wel twéé. Too much, ik weet het. Twee jaar gelden in Macedonie reageerde Jeroen op een dag: 'Ben je nu nóg daar?' Dat vergeet je niet. Hoewel Jan-Reinier eergisteren weer reageerde met: 'Ik vind je héle vakantie leuk!' 

Gelukkig appte J. gisteravond: ben je nu al in een orthodox klooster geweest? Want daarom ging je toch. En of ik mooie iconen gezien had. Maar de iconen zijn niet wat ik er mooi vind. Het gaat meer om de muurschilderingen en de oneindig vele rituele voorwerpen. En je appt ze even en ze vallen in vruchtbare aarde.

Ze was zo verrukt van de muurschilderingen in de twee orthodoxe kerkjes waar we tot nu toe in geweest zijn. Daar heb je geen idee van als je het niet kent. Aan de buitenkant zie je niets. We wilden bij het klosster gisteren wel een boek meenemen, maar ze hadden alleen boeken in het Servisch. Geen touw aan vast te knopen. Dat stimuleert wel weer om nog wat orthodoxe kerken en kloosters te bezoeken. Er schijnt hier op een eilandje in/op het Skadar-meer ook een orthodox nonnnenklooster te zien, tien jaar geleden gestart, dat je kan bezoeken.