Treasures

We gaan naar het concert 'Gregorian Treasures' van de Nederlandse acapella-groep Wishful Singing die nu een tourtje doen met vijf Britse heren  Voces8 Scholars, en wel in de Jacobikerk. Prachtig. Ik vind de dames al zo geweldig mooi, en nu dide mannenstemmen er tegenaan of eronder: fantastisch. Ze doen maar vijf of zes concerten, en er is nog geen opname van voor zover ik weet, alleen filmpjes van het oefenen vooraf. Het programma bestaat uit bekend en onbekend gregoriaans repertoire, dat ze  uitvoeren volgens de originele middeleeuwse manuscripten. Daarnaast zingen ze modernere werken die op het gregoriaans zijn geïnspireerd, zoals 'Ubi Caritas' en ' Tota pulchra es, Maria' van Maurice Duruflé en 'Ave Generos' van Ola Gjeilo.

Ze zingen niet alleen prachtig, ze zijn bijzonder mooi gekleed en doen mooie choreografieën zodat het ook om naar te kijken nooit saai is.

'Ruht wohl'

Het is al máánden geleden dat Hans ons uitnodigde voor de Johannes Passion in het Concertgebouw in Amsterdam. Hij zingt dit jaar mee in een projectkoor van de KCOV. Koninklijke Christelijke Oratorum Vereniging. Heel opgewonden om in het Concertgebouw te zingen.

Ook al is het echt teveel van het goede, we doen het toch. Bus, trein, Amstel, tram 12. En het is mooi. Het is mooi om in Amsterdam te zijn, en in het Concertgebouw, en de trouwe familie en vrienden van Hans te treffen. De Johannes is veel behapbaarder dan de Matthäus. Maar twee uur. Minder Aha dan bij de Matthäus, maar ook heel heel mooi. Vooral het slot: 'Ruht wohl, ihr heiligen Gebeine'.

Zwart

We gaan naar de eucharistie in de Hexham Abbey en worden allerhartelijkst ontvangen. Na afloop spreekt een dame ons aan die wild enthousiast is over het orgelspel, want wij zijn Hollanders en de organist speelde Zwart. Which Zwart, vraag ik voor de conversatie, 'My father was friends with Willem Hendrik. Zwart is a whole family of organ-players. Different generations.' 

De dame is wild enthousiast en stelt ons voor aan de organist: Marcus Wibberley (1981). Dan kunnen we mooi met hem over Zwart praten. Ik weet niks van Zwart, zeg ik tegen Bobby, maar die zit daar niet mee. 'Ik kan overal een boom over opzetten', zegt en voegt de daad bij het woord: 'How very interesting to hear Zwart be played on an American Phelps-organ in the UK!' 

Enfin, Marcus kent diverse organisten in Nederland, zoals die van de Bavokerk in Haarlem, of wij die ook kennen, en zo bomen wij wat voort over Zwart en de orgels.

'Monsters'

Nog steeds heb ik een snik naar op zondagmorgen een mooie katholieke mis om de hoek. De Jacobuskerk is dicht vandaag en daarom opteer voor de Gerardus Majellakerk aan de Vleutenseweg. Die is groot en majestueus en is een parochie in zijn eentje, waar in onze hoek van de stad zes RK-kerken één parochie vormen - waarvan er vijf wegens bejaardheid en leegloop moeten sluiten.

Deze kerk begint al om 10 uur, dus het is een beetje jakkeren aan de ontbijttafel. Ik heb hoge verwachtingen, zeg ik nog tegen Bobby. En dan bedoel ik: hemelse muziek, zowel koor als orgel, niet al te hoogbejaarde mensen en een wijs woord van een aardige levenswijze priester.

De werkelijkheid; een energieke niet te oude priester die in zijn preek het geloof en de katholieke leer als volgt samenvat: pastoraal werkers zijn narcisten, het gaat niet om aardig zijn maar om de Leer. En als hij het over de Leer heeft dan wijst de Kerk homoseksualiteit absoluut af ('Laatst sprak ik een man die heel ver was gegaan in de homoseksuele levensstijl...') en al helemaal transgenders ('dat dat wezen tegen de bisschop in durft te gaan!'), en Amerikaanse transgenders die hij zelfs monsters noemt. En abortus is moord,  daar is hij ook heel helder in. ('Laatst kwam er een heel onzeker meisje bij mij dat graag over het geloof wilde praten...'). En al die mensen die hem spreken zijn hem diepdankbaar voor zijn straffe stellingname, vertelt hij. Over narcisme gesproken.

De eerste minuten vind ik hem nog leuk en pittig, met zijn kritische opmerkingen over pastoraal werkers, al denk ik al wel: waar gaat dit naar toe? Het is te erg voor woorden, een soort steilvrijgemaakte katholieke kerk! Wat is dat kerkje met tachtigjarigen hier om de hoek dan lief liberaal.

Muziek - waar ik toch voor gekomen was - was er in het geheel niet. Geen orgel, geen koor, geen gezang. Sorry Bobby, zeg ik na afloop, dat ik je hiervoor wakker gemaakt heb.

Ik heb de kerk een mailtje gestuurd met de vraag hoe de voorganger van zondag heet. Hij heet Pater Elias. Hij is protestants opgevoed en later katholiek en monnik geworden. Hij komt uit Den Bosch, was daar 'programmadirecteur' van een katholieke piratenzender Radio Maria, en woont sinds een jaar in Utrecht.

Onze Vader

Hartje zomer is het, stralend weer, zaterdagochtend, en onverwacht bevind ik mij in een oude NH-kerk in Maasland. Een levenslange vriend van Schoonmama is overleden. Plots. Bobby en ik willen naast haar staan/zitten. En zo verzeilen wij in een oer-CDA-omgeving die in de steden van Nederland niet meer bestaat. We luisteren naar herinneringen aan zijn leven en zingen psalmen. De Tale Kanaäns blijft verbazen, waar je - ook als je goed leest - geen touw aan vast kunt knopen.

Du fonds de ma pensée

Bobby's collega M., organist in de Geertekerk, doet vanavond Examen Koordirectie. Hij doet dat met een prachtig concert rond psalm 130. Die psalm kan ik zo zingen: 'Uit diepten van ellende, roep ik tot u, o Heer! Gij kunt verlossing zenden, ik werp voor u mij neer!' ect. Heel mooi. 

In het Latijn heet het 'De Profundus Clamavi'. M. heeft een programma uitgekiend met muziek van Jan Pietersz. Sweelinck, Arvo Pärt, Edward Elgar, Johann Sebastian Bach, Peter Cornelius en Francis Poulenc.

Het is zó'n mooi concert! Elk stuk dat ze zingen heeft zo'n eigen karakter, ze zingen zo prachtig en toegewijd, ik zit van begin tot het eind op het puntje van mijn stoel. Die jongen verdient Cum Maxima Laude, als dat zo heet, zeg ik. Van zijn examinators krijgt hij een 8. Een mooi cijfer, maar van mij mocht hij meer.

O Holde Kunst

Te Utrecht zit ik te lezen in de nieuwe roman van Jan Siebelink. Die kreeg ik maandag, gesigneerd. Het gaat over de gepensioneerde ambtenaar Simon die na zijn pensionering met vrouw en dochter naar Parijs verhuisd is en daar aan een ambitieuze dissertatie over de Fin de siècle schrijft om alsnog te promoveren. Het roman speelt begin jaren zestig.

Deze hoofdpersoon zwerft door Parijs, waar door de vele bomaanslagen van Algerijnen een wat nerveus van sfeer heerst. Zo zit je op een terras een kopje kov te drinken, zo is dat terras opgeblazen. Deze hoogbeschaafde heer die veel van vrouw en dochter houdt, is ook veel bezig met een second life waarin hij prostituees bezoekt en een sensuele boekverkoopster als geliefde heeft. Niet dat zijn vrouw erachter komt, maar het loopt allemaal uit de hand. Het doet me een beetje aan het boekenweekgeschenk  van Tommy Wieringa, waarin het eenveertigervijftiger is die ten onder gaat aan de gevolgen van zijn lust naar een jonge echtgenote. Wat kan mij dat schelen, denk ik dan een beetje bozig.

Na 100 blz weet ik nog steeds niet zo of het me boeit en besluit ik naar het zaterdagmiddagconcert in de Domkerk te gaan, waar de vaste organist Jan Hage de 'Chorales-Poèmes pour les sept paroles du Christ' van de Franse componist Charles Tournemire speelt. Nooit van gehoord. Ik ga graag naar een muziekuitvoeringen in de hoop dat ik behaagd ga worden door mooie melodieën en harmonieën. Nou, vandaag gebeurt dat mooi niet, kan ik zeggen. Het is begin 20e eeuws experimenteel van het zuiverste water. Het is een hele kunst om te blijven zitten en je er aan over te geven. Mijn buurman van het concert zegt na afloop: 'Het was wel heel apárt.'

Eton Choirbook

Het nieuwe jaar beginnen we met luisteren naar 'Music from The Eton Choirbook', gezongen door het koor Tonus Peregrinus. Een van de verjaardagscadeautjes voor de jarige Bobby. Ik zag het bij 'Waanders in de Broeren', dat die een tamelijk uitgebreide muziekafdeling heeft met echt speciale cd's, ook mooie oude religieuze muziek. Dan is een cd-winkel weer zo fijn en realiseer je je hoe jammer het is dat die grotendeels uitgestorven zijn. Nu maar hopen dat de boekwinkels die zulke moie cd-collecties toevoegen het redden.

Het is een van de weinige overgebleven manuscripten uit de pre-reformatie tijd. 15e eeuw. Práchtig cirkelt die muziek in en om je hoofd, vier-, vijf- en zesstemmige polyfonie.

De stilte voor de storm. Je zou willen dat die eeuwig duurde. Maar dat is niet zo. Want straks komt de verjaardagsvisite. En dan wordt het weer heel gezellig.

Lyrisch en extatisch

Zondagavond is tijd om stil te worden. Hoewel ergens wel nieuwsgierig heb ik toch geen zin in drie uur Hans Teeuwen als Zomergast. In plaats daarvan luisteren we stilletjes naar Sequentia met die prachtige ijle vrij makende muziek van Hildegard von Bingen.

Haar muziek was lange tijd vrijwel onbekend. Sequentia, een in middeleeuwse muziek gespecialiseerd ensemble van Benjamin Bagby, begon in 1982 aan een reeks cd’s die het complete werk van Von Bingen moest documenteren. Inmiddels is de uitgesproken lyrische en extatische muziek van de vorig jaar heilig verklaarde geestelijke een begrip geworden. Laten we zeggen: verplichte kost als je denkt dat middeleeuwse religieuze muziek saai en somber is.

Von Bingen is in oktober 2012 door de paus uitgeroepen tot Kerklerares, een titel weggelegd is voor heiligen die een bijzondere bijdrage hebben geleverd aan de katholieke leer. Na Teresa van Avila, Catharina van Siena en Theresia van Lisieux,  is Hildegard de vierde vrouw die de eretitel heeft gekregen.

Hoe dan ook: práchtige muziek!

'Eerst Zien Dan Geloven'

Thom heeft zo zijn eigen invulling van de dingen. Vanavond blijkt hij een Thomas Passie op het programma hebben staan, in plaats van de gebruikelijke meditatie. Hij laat byzantijnse iconen van de lijdensweg van Jezus zien, onder byzantijnse muziek van de monniken van Chevetogne. Nou, vooruit dan maar. De muziek is prachtig, de iconen ook.

Het hele fenomeen Thomas Passie heeft hij zelf bedacht. Hij is zelf ook iconenschilder en docent icoonschilderen. Dat is zijn persoonlijke passie. Eerst zien en dan geloven, legt hij zijn persoonlijk credo uit. Hij kijkt er een beetje ondeugend bij, want een rechtgeaard katholiek gelooft ook ongezien. Ofzo.

Hij steelt echter weer mijn hart als hij dat allemaal blijkt te doen met een overheadprojector eb afbeeldingen op 'film' in cartonnetjes geklemd. Bestaan die dingen nog? Liefst wil hij de afbeeldingen laten 'overvloeien', zoals je dat bij modernere technieken ziet. Het gaat allemaal wat schokkerig. Maar o zo mooi bedoeld.

Terug kuier ik van het Koningsplein naar het Rembrandtplein, alwaar ben ik op de tram stap. Mooie avondbesteding is dit. 

Erbarme Dich

In plaats van naar het Boekenbal ga ik deze avond naar de generale repetitie van de Matthäus-Passion door de Nederlandse Bachvereniging. Die hebben zij in de Geertekerk in Utrecht. Daarna gaan zij het land in, en ze eindigen met een serie in Naarden.

De Matthäus-Passion is wel een totaal andere ervaring dan het Boekenbal! Drie uur stil op een stoel en heel intens de muziek en de muzikanten ervaren. De muzikanten die in hun ouwe kloffie zitten te spelen, grapjes maken en taartjes eten. Maar als er gewerkt moet worden zijn ze ongelofelijk geconcentreerd. Er zijn zo'n twintig mensen als toehoorder en die zitten er bovenop. Ik heb de Matthäus geloof ik twee keer eerder live meegemaakt, beide keren in een grote kouwe kerk achter een pilaar.Dat je na een uur denkt: Mag ik nu weer weg?

Dat denk ik nu geen moment. Nu zit ik zo dichtbij dat het is alsof ik het Paasverhaal voor het eerst van mijn leven hoor, zo indringend zingt de Evangelist Marcel Beekman. Ik moet er bijna van huilen, zó erg is het allemaal! 

Op 20 maart spelen ze in het Concertgebouw in Amsterdam. Die avond heb ik beneden in de kelder (in de Koorzaal) de eerste avond van de nieuwe serie Zing & Beleef Weil.

Moines de Chevetogne

Even iets heel anders dan de abdicatie van de koningin. Dit was een van de cd's die ik vorige week kocht in de Abdij van Egmond. Had niet eerder tijd dan vanavond om 'm te draaien. Onze meditatieleraar Thom speelt dit nummer eigenlijk elke bijeenkomst. Ziet u het voor u: een groepje dames en heren die op de grond liggen al dan niet onder een dekentje, diep wegzakkend in deze Byzantijnse muziek. Ik kan het iedereen aanbevelen. Het was altijd op de zolder van de pastorie van de Nicolaaskerk, het is nu in Huis aan het Spui.

Thom had een rare verklaring over de Nicolaaskerk, waarom we daar niet meer zitten. Eind vorig jaar blijkt die kerk tot feestelijk basiliek verheven. Dat verklaren doet het Vaticaan. Bij dat feest zou de koningin komen. Een half jaar voor de festiviteiten komt er dan een lakei langs om te checken of het toilet wel goed is voor de Majesteit. Dat was blijkbaar niet goed genoeg. Dus zette het Bisdom er een superchique toilet in. Maar eenmaal met dat toilet begonnen gingen ze de hele benedenverdieping  van de pastorie verbouwen. Alles werd superchique. Er was geen weg terug. Er kwamen nieuwe meubels en de oude meubels werden opgeslagen op de zolder.  Thoms zolder. Dus kunnen we daar geen meditatie meer doen. En het ergste: uiteindelijk is de Majesteit helemaal niet geweest.

En nu weer stil

De eerste echte vrije dag. De woensdag is niet gelukt, dan maar de vrijdag. Dit is echt bijkomen van de week. Moest maar eens in het kapelletje gaan liggen.

Kapelletje

In het Torhaus is een kapelletje, heb ik ontdekt, waar ze tussen de middag een moment met gebed en harpmuziek doen. Om even aan de hectiek te ontsnappen ga ik daar naar toe. Het kapelletje is een kleine sobere ruimte met 20 stoelen. 

De harpiste speelt op een Keltische harp. Er komen 16 mensen op af. Een jonge vrouw in spijkerbroek doet de gebeden. 

Vooraf kletst ze luid met de harpiste en klettert ze met koffiekopjes. Of ik erbij kom zitten. Nee, zeg ik, dank u wel, ik kom voor de stilte. Stil is het helemaal niet. Ik geloof niet dat ze doorheeft hoeveel lawaai ze maken. Ik vergeef het haar maar. Ik kom hier al elf jaar en heb nooit van het kapelletje geweten.

Van een haptonome heb ik ooit geleerd dat je je beter niet kunt afsluiten van de dingen om je heen, dat je er dan juist meer last van hebt. Je kunt de buitenwereld ook in je energieveld insluiten, zodat die ineens binnen is on plaats van buiten. In dit geval sprrekbik het meisje aan en vertelt ze dat ze theologiestudente is. Dit is een baantje voor haar. Ik drink koffie met het gezelschap en groet ze recht hartelijk bij het weggaan. De haptonome had gelijk!

Klapwieken op donderdagavond

De mede-meditatiegenoten zijn allemaal boven de arbeidsgerechtigde leeftijd. Het zijn er trouwens maar vier: twee dames en twee heren. Vandaag is er een nieuw oud heertje bij die hoegenaamd geen lichaamscoordinatie heeft. We moeten wat met de armen klapwieken, een 'lemniscaat', en deze nieuweling kan het helemaal niet. Heel aandoenlijk.

Zen zijn allemaal katholiek en vinden het een beetje onwennig in deze lutherse ruimte. Dat ik hier - maar ook bij hen op Solder - vreemd en onwennig was en ben, vertel ik maar niet. Het is ook niet meer helemaal waar: ik ben inmiddels best een beetje thuis in het katholieke Umfeld: hun kerken, hun boekhandels, hun kloosterorden, hun heiligen, hun iconen. Maar de Leer en daarover praten, dat hoef ik niet. Ik geniet het liefst woordenloos. Al dan niet met muziek. Thoms lievelingsmuziek is deze Byzantijnse cd.

Hemelse muziek

Vandaag eindelijk weer eens naar De Papegaai in de Kalverstraat, vanwege de hemelse troostrijke zang van het Ensemble Vocal Rafael. Sinds ik weg ben uit de Jordaan, vanwaar je kuieren kon naar De Papegaai en De Krijtberg, gaan we vooral naar de Nicolaaskerk en De Duif.

Die zijn ook mooi, en hebben elk hun eigen charme, maar ze hebben niet het Ensemble Vocal Rafael. Vandaag zingen ze uit de 'Missa Sine Nomine' van William Byrd. Het is een wonder dat die zeven mensen daar elke zondag, week in week uit, jaar in jaar uit,  twee keer per zondag optreden. En zo mooi. Tegenwoordig staan ze boven achter bij het orgel, ik snap dat dat een nóg mystieker effect heeft, maar zelf vind ik dat wel een beetje jammer. Ik kijk ook graag naar ze.

We kopen na de dienst twee twee cd'tjes en horen uit de mond van een der zangeressen het verhaal van het koor. Veertig jaar bestaan ze al!

Ave Verum Corpus

Mijn Youtube-filmpjes van afgelopen zaterdag hebben wel wat teweeg gebracht in het Koor. Zelf vonden ze dat het best goed ging, maar terugluisterende bleek het allemaal een stuk onzekerder dan men zelf doorhad. Daan de tenor pakt het positief op en besluit dat we daar aan gaan werken.

Vandaag oefenen we wat nieuws: het Ave Verum Corpus van Camille Saint Saens.  Het begin tamelijk eenvoudig en we zingen zelfs een soort van zeker, maar bij maat 17 raakt iedereen het spoor geheel bijster. Hieronder een versie zoals-ie bedoeld is....

'There Is No Rose'

Het kapelletje krijgt langzaamaan zijn oude functie weer terug nu Nichtje vertrokken is. Het bureau, de computer, de ordners en de rekeningen gaan weer terug naar wat de studeerkamer was. En de logeerbedden weer naar boven. Zeul zeul. Maar nu kan ik weer stilletjes liggen wenen in het kapelletje..

Het is allemaal af en toe zo wezenloos leeg na die ingespannen maanden, weken, dagen. Maar mensen zien wil ik ook niet. Af en toe lees ik een stukje in een boek over afscheid nemen van Riekje Boswijk-Hummel, het heet Afscheid nemen, over hoe verdriet je kan overvallen, zodra je even niet bezig bent.

Dit stukje 'There Is No Rose' wordt gezongen door het Hilliard Ensemble. Het is gefilmd met de iPhone, men ziet de bewegingen van de ademhaling. Ik moet nog even leren hoe men een 'filmpje' maakt met alleen een foto en muziek. Dat is vast heel eenvoudig.

Mótettukór met 'Ljósið þitt lýsi mér'

Na een drukke werkdag is het goed om weer even een beetje te (ver)dwalen. We willen via de Römer naar de Main lopen om weer van de rivier te genieten, maar we vertragen en laten ons door alles wat zich aandoet  verrassen. Uiteindelijk blijven we uren op de Römer hangen, wat net een theaterplaats is, met elke vijf minuten een ander stuk, zoveel bijzondere Typen en gezelschappen komen er langs.

We besluiten tot een lokale Schweinehaxe met Sauerkraut en Bratkartoffeln dáár, verliezen ons in een souvenirwinkel en geraken in de Dom, waar op dat moment toevallig net een optreden begint van het IJslandse motettenkoor Mótettukór. Want IJsland was toch Gastland.

Hier gaan we heen, zeg ik en het stemt me blij en dankbaar dat RoRo7 meteen enthousiast zegt: Já!

De naam van het concert is: Ljósið þitt lýsi mér (wat betekent: 'Dein Licht erhelle meinen Weg'), Schitterende goddelijke muziek is het. Een groot koor met een dansende dirigent, Hordur Askelsson. Het doet heel erg denken aan het Zweedse Göteborg Kammarkor vorig jaar in het Zweedse Lysekill, maar dit is in het kader van de Buchmesse: veel en veel statiger en heiliger en indrukwekkender. Vooral het 'When David heard' van Eric Whitacre is ongelofelijk mooi en prachtig.

Er staat niet veel van ze op YouTube, helaas.  Er zijn wel drie cd's, de laatste heet dus 'Ljósið þitt lýsi mér'.

Heavenly Harmonies

Terwijl de dagelijkse politieke werkelijkheid weer een beetje tot mij begint door te dringen - hoe zou je de de discussies over de 'toon van Wilders' kunnen missen? -  luister ik in het huiskapelletje nog even naar de 'Heavenly Harmonies' van Hildegard von Bingen.

Op het altaartje plaats ik Mutti's foto bij. Straks een lijstje voor kopen. Probeer me voor te stellen waar ze nu is. Op de begraafplaats te Emmen? In onze huizen? Ziet zij mij in mijn kapelletje? Is ze al de 'hemel'? Of nog halverwege? Ik probeer me een voorstelling te maken van die hemel, waar zij volgens haar geloof naar toe ging. Met al die miljoenen, miljarden, andere gestorvenen. Kan ze Vati daar vinden? Herkennen ze elkaar? Zijn ze blij elkaar te zien? Zijn ze weer samen? Of heeft hij in die zestien jaar dat hij eerder ging dan zij een anders hemels liefje gevonden? Of speelt dat allemaal niet in de hemel?

Dit hemelse ballet op muziek van Hildegard van Bingen vind ik wel mooi. Het is een choreografie van ene Lesandre.