Karsu - voorpret

Bobby’s oude jazzvriend uit Maassluis zijn we al jaren uit het oog verloren. Een maand of twee geleden belde hij ineens weer. Of we mee gingen naar de Turks-Amsterdamse zangeres Karsu in TivoliVredenburg op 20 oktober. Toevallig volg ik haar al een jaar op Facebook, dus ik was er wel voor in.

De jazzvriend had Bobby benaderd in plaats van mij. Bobby kent Karsu niet en wil ook meestal niet wat afspreken, dus een antwoord bleef uit. Ook als ik herhaaldelijk vraag: ‘Zeg nou wat je wilt, desnoods nee’, blijft hij maar vaag, dus vanavond zeg ik: ‘Ik ga alléén met de Jazzvriend.’ Iedereen opgelucht.

Voor ik de jazzvriend ga bellen (hij heeft geen internet) doe ik nog even vooronderzoek. TivoliVredenburg had van de week weliswaar nog tickets (à €28) maar wat ik al vreesde: vandaag zijn ze helemaal uitverkocht. Grr. Maar een mij onbekende  site Viagogo zegt nog tickets te hebben, à €45. Dat is ook een handel: schaarse tickets opkopen en doorverkopen. Dus ik bel de Jazzvriend of hij er €45 voor over heeft. ‘Als jij enthousiast bent’, zegt hij. Dat ben ik. Dus bestel ik via Viagogo 2 tickets à 45.

Vóór we ja zeggen wil hij uitwisselen waarom Karsu. Hoe hij haar heeft leren kennen; hij schaamt zich een beetje om het te zeggen, maar het is zoals het is: via het tv-programma ‘Beste Zangers van Nederland’. Zowel Lee Towers als Jan Smit waren verpletterd door haar stem en présence. Ik ben al weer helemaal verkocht. Bobby en ik grossieren in wonderlijke vrienden en de Jazzvriend hoort wel bij de buitencategorie.  De rest van de avond ga ik Karsu luisteren.

2e Paasdag

Onze jazzvriend uit Maassluis die álles weet over muziek weet ik over te halen om naar Zuilen te komen voor een avondje Parelsessies. Vanavond is er een geweldige bluegrass-band uit Chicago: The Henhouse Prowlers. Nooit van gehoord, zegt hij, en ik weet veel! Ik ken ze ook niet, zeg ik, maar alles wat daar optreedt is goed. Echt goed. Dus hij komt. 

We hebben een tópavond, Bobby is voor het eerst ook mee. Wat een goeie muzikanten, wat een goeie plek, wat een goed eten, wat een sfeer! We kunnen er niet over uit. Ze spelen steengoed en strak. Eindeloos. En je wilt niet dat ze stoppen. Verder heb ik geen tekst over de muziek. Het is gewoon uren glunderen en klappen en joelen. 

Mijn nieuwe vriend van de moestuin is er ook. Als je morgenavond komt, belooft hij, dan mag je zelf sperziebonen planten! 

De kamancheh

De jazzvriend, ik heb hem jaren niet gezien of gesproken, duikt ineens weer op. Of we meegaan naar Rasa. Daar treedt de Iraanse kamancheh-speler Kayhan Kalhor op, samen met het Nederlands jazz-ensemble Rembrandt Frerichs Trio. Het is voor hen duidelijk ook spannend om met hem te spelen. Ze doe allemaal improvisatie, en de toonsoorten zijn in de Perzische muziek geheel anders dan in de westerse muziek. 

Onze jazzvriend is bevriend met Tony Overwater, die in het ensemble basviool speelt. Hij komt na afloop vertellen hoe het was. Dat de Iranier veel langer doorexcerceert op thema's dan zij gewend zijn.

Alleen Bobby merkt gelukkig dat ik tijdens het concert een paar keer wegdut. Heel meditatieve muziek, zeg je dan maar.  Maar het is een prachtig instrument, die kamancheh. Weer heel anders dan de ud, die meer een luit is. De kamancheh is meer een cello. 

Kijk hier: http://youtu.be/_V5HWOgYDBE

Ud

Vanavond ben ik met mijn jazzvriend naar het schitterende Tropentheater, waar de Tunesische ud-speler Anouar Brahem muziek van zijn nieuwe cd The Astounding Eyes of Rita speelt, dat opgedragen is aan de Palestijnse dichter Mahmoud Darwish. Brahem heeft een nieuw kwartet: hij speelt met Klaus Gesing (basklarinet), Björn Meyer (bas) en de Libanese percussionist Khaled Yassine.

Met zijn unieke spel en zijn bijzondere composities heet Anouar Brahem de ud opnieuw uitgevonden te hebben. Bij hem lopen traditie en innovatie als een rode draad door zijn muziek. Brahem weet de traditionele Arabische muziek te vermengen met moderne muziek en hij brengt hij musici uit alle (muzikale) windstreken bij elkaar. 

Het is schitterende verstilde muziek. Erg dynamisch is het optreden niet. Vier heren in het zwart op een stoel. Ze zoeken geen contact met het publiek. Er springt niet één  muzikant  solo uit. Mijn jazzvriend die alle muzikanten ter wereld schijnt te kennen weet te vertellen dat de bassist Björn Meyer virtuoos is en dat het een wonder is dat hij zo symbiotisch op weet te gaan in dit geheel.Zelf vind ik de basklarinet ook erg mooi.

Mijn jazzvriend komt uiteraard weer allemaal oude jazzvrienden tegen zoals de bassist Tony Overwater, die een maand geleden nog hier in de buurt speelde. En een stelletje Bulgaren, die ook alles van jazz-muziek weten. Het duizelt me eerlijk gezegd allemaal een beetje - mag ik al bijna naar bed - maar afgezien daarvan: het is een wereld waar ik graag in onderdompel.

Sjamanisme als vorm van rebellie

Daar is ze dan, vanavond in het Bimhuis: Mari Boine, de Lapse uit het noorden van Noorwegen. Ofwel Sami. In ons land is ze vooral bekend om haar 'meditatieve kwaliteiten', overigens tot haar eigen verbazing. Ze zei ooit tegen De Standaard: 'Mijn eerste songs waren ontzettend kwaad. Ik was een politiek activist. Ondertussen heb ik een andere manier gevonden om te rebelleren, bijvoorbeeld door het sjamanistische element in mijn muziek op te bouwen. Naar het sjamanisme teruggrijpen is een daad van verzet. Voor mensen die niet uit onze traditie komen is het vaak een mode, een zoveelste exotisch gebruik waar ze even van nippen.' Ze heeft dus ook meerdere malen samengewerkt met de beroemde Noors-Amerikaanse jazzmuzikant Garbarek. Boine: 'Voor mij is jazz traditionele Afrikaanse muziek. Ze is geëvolueerd, maar heeft nog steeds de vrijheid van instelling die traditionele muziek ook heeft. Andere nummers van mij zoals "Butterfly" zijn weer beïnvloed door Noorse kerkhymnen. Ik vind het fijn dat je alle soorten links naar andere muziek hoort. Ik hoef niet zo nodig een 'zuivere' Sami-cultuur te vinden, daarvoor meng ik te graag.' Terwijl wij langs het IJ naar het CS wandelen en ik haar een 'hogepriesteres' noem, verzanden mijn nieuwe jazzvriend en ik een hoogdravende discussie over dat woord. Hij vindt dat dat woord (die functie) uitsluitend voor de joods-christelijke religie gebruikt wordt, terwijl artiesten als Boine teruggrijpen op het paganisme. Volgens mij - indachtig de tarot - wordt het breder gebruikt, voor meerdere religies, en ook als metafoor gebruik voor een bepaalde houding / overwicht / meeslependheid. Nu ik het google hebben we allebei gelijk. Het woord wordt grotendeels gebruikt voor het oude jodendom, maar af en toe ook in andere verbanden en culturen. Sommige popartiesten worden zo genoemd, Obama wordt zo genoemd, en 'leiders' in de Wiccatraditie. Enfin, thuis zoek ik in iTunes naar meer muziek en stuit ik op de cd 'Eight Seasons' waar dat nummer 'Butterfly' op zou staan. Verhip, die cd (met rennende rendieren op de cover) ken ik. Die hebben Leen en Ekfa me jaren geleden gegeven! Zit in mijn box Wereldmuziek. ('Dat kan', zegt Leen desgevraagd, die zich dit niet herinnert. 'Wij vinden jou enorm etnisch.' Volgens haar zijn wij een paar jaar geleden met zijn drieen naar een fim over een eskimo geweest zijn, die drie uur lang over het ijs zwierf. O, zeg ik. Want niets herinner ik mij daarvan.) Toen ik de cd kreeg begreep ik er weinig van. Het is totaal anders als je iemand ziet en hoort optreden. Dit is een heel mooie avond. Heb er weinig woorden voor. Die trance waar wij allen in raken. Het publiek gaat uit zijn dak. Laat ik deze cd ook maar in de iPod laden.

Mari Boine

Nog meer muziek. Mijn nieuwe jazzvriend belt: hij maakt me attent op een optreden van de Noorse / Lapse / Saami joik-zangeres Mari Boine die volgende week woensdag in het Bimhuis optreedt. Zij heeft de joik vernieuwd door er elementen uit jazz, rock en tradities uit de folk van meerdere culturen in te verwerken. Deze trance-achtige manier van zingen wordt tot de oudste muziekvormen van Europa gerekend. Boine toont zich uiterst betrokken bij haar volk, de Saami, een minderheid in Scandinavië en vaak mikpunt van discriminatie. Boine werkte samen met gelijkgezinden als saxofonist Jan Garbarek en de Russische multi-instrumentalist Sergei Starostin.